.jpg)
Veel mensen ervaren stress zonder dit als stress te herkennen. Altijd doorgaan en druk zijn, jezelf streng toespreken, voortdurend aanstaan, een vol hoofd hebben, snel gefrustreerd raken, piekeren, vage lichamelijke klachten, instorten tijdens een vakantie. Het is normaal geworden. Waarom herkennen zoveel mensen hun eigen stress niet? En wat zijn daarvan de gevolgen?
Waarom veel mensen hun stress niet herkennen
Veel mensen ervaren stress zonder dit zelf als stress te benoemen. Zij functioneren ogenschijnlijk goed, blijven werken, sporten, zorgen voor anderen en voldoen aan hun verantwoordelijkheden, terwijl hun lichaam en zenuwstelsel langdurig onder spanning staan. Stress wordt daardoor vaak pas herkend wanneer klachten ernstiger worden of het functioneren daadwerkelijk begint vast te lopen.
Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat stress niet alleen gaat over de aanwezigheid van objectieve belasting, maar vooral over hoe belasting wordt waargenomen en verwerkt (Lazarus et.al., 1984). Mensen kunnen langdurig gewend raken aan verhoogde spanning en voortdurende activatie van het stresssysteem, waardoor deze toestand als “normaal” gaat voelen. Klachten worden dan niet direct gekoppeld aan stress, maar bijvoorbeeld aan persoonlijkheid, drukte of een gebrek aan discipline.
Veel voorkomende signalen die mensen niet direct als stress herkennen zijn onder andere:
- slecht herstellen
- vermoeidheid
- slaapproblemen
- prikkelbaarheid
- concentratieproblemen
- gespannen spieren
- piekeren
- emotionele reactiviteit
- snel gefrustreerd raken
- moeite hebben met ontspannen
- voortdurend “aan staan”
Daarnaast blijkt dat chronische stress zich vaak lichamelijk manifesteert. Het autonome zenuwstelsel blijft langdurig geactiveerd, wat kan leiden tot verhoogde fysiologische belasting, ook wel allostatic load genoemd (McEwen, 1998). Wanneer herstelmomenten onvoldoende aanwezig zijn, kan dit op langere termijn bijdragen aan gezondheidsproblemen zoals burn-out, cardiovasculaire aandoeningen, slaapstoornissen, depressieve klachten en verminderde immunologische functie.
Een belangrijke reden waaromstress vaak niet wordt herkend, is dat veel automatische stressreacties grotendeels buiten bewuste aandacht plaatsvinden. Mensen leren zich aan te passen aan voortdurende druk en functioneren lange tijd op wilskracht en automatische patronen (Kahneman, 2011).
Ook cultureel speelt dit een rol. In moderne prestatiemaatschappijen worden voortdurend doorgaan, productiviteit en mentale controle vaak gewaardeerd. Signalen van overbelasting worden daardoor gemakkelijk genormaliseerd of zelfs gezien als bewijs van betrokkenheiden discipline.
Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR) richt zich niet op ontspanning, maar op het vergroten van bewustzijn van lichamelijke sensaties, automatische patronen en stressreacties. Onderzoek suggereert dat MBSR training kan bijdragen aan verbeterde aandachtregulatie, emotieregulatie en interoceptief bewustzijn: het vermogen om lichamelijke signalen bewuster waar te nemen (Hölzel et al., 2011).
Het herkennen van stress begint daarom vaak niet met méér nadenken, analyseren of oplossen, maar juist met het opnieuw leren opmerken wat er al aanwezig is in lichaam en geest.
Referenties
Hölzel, B. K., Lazar, S. W., Gard, T.,Schuman-Olivier, Z., Vago, D. R., & Ott, U. (2011). How does mindfulness meditation work? Proposing mechanisms of action from a conceptual and neural perspective. Perspectives on Psychological Science, 6(6), 537–559.
Kahneman,D. (2011). Thinking, Fast and Slow. New York: Farrar, Straus and Giroux.
Lazarus,R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. New York: Springer.
McEwen, B. S. (1998). Protective and damaging effects of stress mediators. New England Journal of Medicine, 338(3), 171–179.
